شد « 1 » . كمتر دانشمندى در بين اساطين فن حكمت و عرفان اين نحو اصابت نظر داشته و داراى فكر و حدس به تمام معنى صائب بوده است . حكمت متعاليهء ملا صدرا فلسفه‌يى است خالى از تعصّب و طرفدارى يك‌جانبه و با ريختن اين طرح آشتى و صلحى دائم بين فلاسفه و عرفا بوجود آورد و بعد از ملا صدرا كم‌كم و بتدريج محصّلان فنّ حكمت و عرفان بتعليم هردو رشته مى - پرداخته‌اند . چون فهم كلمات ملا صدرا بسيار مشكل است كسى مىتواند مدّعى تخصّص در فهم و تدريس كتب ملا صدرا شود كه در حكمت نظريّهء طريقهء شيخ مشّائيه اسلام و كتب تحقيقى اشراق مثل حكمت اشراق و مطارحات و كتب تحقيقى عرفان مانند فصوص محيي الدين و مفتاح و نصوص قونوى و تمهيد القواعد اين تركه وارد باشد . اگر كسى بخواهد متخصص در حكمت متعاليه گردد بايد شرح اشارات خواجهء طوسى و شفاى شيخ رئيس ابن سينا و حكمت اشراق شيخ مقتول و قسمتى از كتب تحقيقى عرفان را نزد أستاذ ماهر قرائت كند و سپس بپردازد به مطالعهء عميق در كتب فلسفي ملا صدرا « 2 » چون كتب خاصّ أو صرفا شرح بر كتب ديگران مثل حاشيهء شفاى شيخ رئيس و حاشيهء بر حكمت اشراق نيست شواهد و أسفار و مبدء و معاد و مظاهر الألهيّه ممزوج است از أفكار مشّاء و اشراق و انظار أهل كشف از أولياء و كمّل

--> ( 1 ) - مباحث نفس أسفار اربعه چاپ ط 1282 ه ق ص 9 و مباحث عاقل و معقول ط گ 1282 ه ق ص 313 ، 314 . ( 2 ) - رجوع شود بمقدمهء أستاذ دانشمند جلال الدين همائى بر شرح مشاعر لنگرودى چ مشهد 1383 ه ق ص 8 ، 9 و مقدمهء نگارنده بر اين كتاب ص 45 ، 46 .